Stopień przyczynienia – czym jest i jaki ma wpływ na odszkodowanie?

Czym jest stopień przyczynienia w świetle prawa cywilnego (art. 362 k.c.)?

Instytucja przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody została uregulowana w art. 362 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi:

„Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.”

Aby można było mówić o przyczynieniu w rozumieniu prawa, zachowanie osoby poszkodowanej musi spełniać ściśle określone kryteria. Przede wszystkim musi istnieć adekwatny związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem poszkodowanego a zaistnieniem samego wypadku (powstaniem szkody) lub rozmiarem doznanych obrażeń ciała (zwiększeniem szkody). Oznacza to, że zachowanie poszkodowanego stanowiło obiektywną współprzyczynę zdarzenia lub potęgowało jego medyczne następstwa.

Najczęstsze przykłady przyczynienia w sprawach o szkody osobowe

W praktyce likwidacji szkód osobowych ubezpieczyciele najczęściej podnoszą zarzut przyczynienia w następujących sytuacjach:

1. Jazda z nietrzeźwym kierowcą: Świadome wstąpienie do pojazdu kierowanego przez osobę znajdującą się pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. Ubezpieczyciele kwalifikują takie zachowanie jako podjęcie godzenia się na rażące ryzyko.
2. Niezapięcie pasów bezpieczeństwa lub brak kasku: Jeżeli w momencie kolizji pasażer lub kierowca nie miał zapiętych pasów, albo rowerzysta/motocyklista poruszał się bez kasku ochronnego, a biegli medycyny sądowej ustalą, że brak pasów/kasku pogłębił rozmiar urazów kręgosłupa czy głowy.
3. Nieprawidłowe zachowanie pieszego na drodze: Nagłe i niespodziewane wtargnięcie na jezdnię bezpośrednio przed nadjeżdżający pojazd, przechodzenie przez ulicę w miejscu niedozwolonym, poruszanie się niewłaściwą stroną pobocza po zmroku czy brak wymaganych prawem odblasków poza terenem zabudowanym.
4. Naruszenie zasad bezpieczeństwa podczas rekreacji lub pracy: Niestosowanie się do regulaminów obiektów sportowych, brak odpowiedniego zabezpieczenia przy pracach na wysokości czy obsługa maszyn bez wymaganych osłon.

Wina a przyczynienie obiektywne

Co niezwykle istotne, ocena przyczynienia nie sprowadza się wyłącznie do matematycznego wyliczenia. Przy ustalaniu stopnia zmniejszenia odszkodowania sąd oraz ubezpieczyciel muszą wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności zdarzenia, a w szczególności stopień winy obu stron.

Inaczej ocenia się przyczynienie w sytuacjach, gdy sprawca działał w sposób umyślny lub z rażącym niedbalstwem (np. drastycznie przekroczył prędkość pod wpływem alkoholu), a inaczej, gdy odpowiedzialność sprawcy opiera się na tzw. zasadzie ryzyka (np. przy potrąceniu pieszego przez kierowcę samochodu na podstawie art. 436 § 1 k.c.). W przypadku odpowiedzialności na zasadzie ryzyka, nieuzasadnione lub niesprowokowane rażąco zachowanie poszkodowanego rzadko prowadzi do całkowitego zwolnienia sprawcy z odpowiedzialności – najczęściej stanowi jedynie podstawę do miarkowania świadczeń.

Dla osób małoletnich (poniżej 13 roku życia), którym z mocy prawa nie można przypisać winy (art. 426 k.c.), ich nieprawidłowe zachowanie może być rozpatrywane jedynie w kategoriach obiektywnego przyczynienia się, co drastycznie ogranicza możliwość obniżania im zadośćuczynienia przez ubezpieczyciela.

Wpływ stopnia przyczynienia na świadczenia oraz skuteczna walka o prawa z Votum Odszkodowania S.A.

Ustalenie stopnia przyczynienia wyrażane jest w wartości procentowej (np. 10%, 30%, 50%). Wskaźnik ten ma bezpośrednie, matematyczne przełożenie na wysokość wszystkich wypłacanych z polisy OC sprawcy świadczeń odszkodowawczych. Jeżeli ubezpieczyciel wyliczy kwotę zadośćuczynienia na poziomie 200 000 zł, ale przypisze poszkodowanemu 30% przyczynienia (np. za brak pasów), kwota wypłaty zostanie obcięta dokładnie o 30% – poszkodowany otrzyma jedynie 140 000 zł.

Jak przyczynienie pomniejsza poszczególne roszczenia osobowe?

Obniżenie z tytułu art. 362 k.c. dotyczy całego katalogu świadczeń należnych poszkodowanemu:

• Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę (art. 445 § 1 k.c.): Jednorazowa rekompensata za ból fizyczny, cierpienia psychiczne, przebyte operacje, cierpienie pourazowe, szpecące blizny oraz trwale utracone widoki na przyszłość. Przypisanie wysokiego wskaźnika przyczynienia drastycznie uszczupla tę kluczową kwotę.
• Zwrot wszelkich kosztów związanych z wypadkiem (art. 444 § 1 k.c.): Wszelkie wydatki poniesione na leczenie, prywatne zabiegi operacyjne, zakup leków, sprzętu ortopedycznego, dojazdy do placówek medycznych oraz koszty opieki osób trzecich zostają pomniejszone o ustalony procent przyczynienia.
• Renta po wypadku (art. 444 § 2 k.c.): To jeden z najbardziej bolesnych skutków narzucenia wysokiego przyczynienia. Pomniejszeniu ulegają comiesięczne świadczenia rentowe:

1. Renta wyrównawcza (uzupełniająca): Pokrywająca utracone zarobki wskutek całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy.
2. Renta na zwiększone potrzeby: Zabezpieczająca stałe, comiesięczne wydatki na leki, pieluchomajtki, dietę czy rehabilitację.
3. Renta z tytułu zmniejszonych widoków na przyszłość: Kompensująca utratę szans rozwoju zawodowego.
4. Kapitalizacja renty (art. 447 k.c.): Skapitalizowanie comiesięcznych rat do jednej, potężnej kwoty odszkodowania jednorazowego również zostanie przeliczone według obniżonego wskaźnika.

Jeśli interesuje Cię adekwatna i sprawiedliwie wyliczona renta po wypadku jest obszarem, na którym ubezpieczyciele nierzadko narzucają wygórowane wskaźniki winy poszkodowanego, wykorzystując brak wiedzy prawniczej cierpiących pacjentów.

Praktyka ubezpieczycieli a obrona praw z Votum Odszkodowania S.A.

Zakłady ubezpieczeń nagminnie zawyżają stopień przyczynienia na etapie postępowania likwidacyjnego. Przypisanie pieszemu 50% lub 70% współwiny za wypadki, w których kierowca jechał z nadmierną prędkością, jest powszechną taktyką mającą na celu zatrzymanie kapitału w ubezpieczalni.

Samodzielne podważenie subiektywnych opinii ubezpieczyciela wymaga jednak ogromnej wiedzy prawniczej, analizy śladów kryminalistycznych i przeprowadzenia dowodów z opinii niezależnych biegłych sądowych. Dlatego wejście we współpracę z ekspertami Grupy Kapitałowej VOTUM Odszkodowania S.A. – największej kancelarii odszkodowawczej w Europie Środkowo-Wschodniej – gwarantuje wyrównanie szans w tej batalii.

Czy można obniżyć stopień przyczynienia ?

Obniżenie lub całkowite uchylenie stopnia przyczynienia narzuconego przez ubezpieczyciela wymaga wykazania, że potrącenie lub obniżenie odszkodowania nastąpiło w oparciu o zbyt powierzchowną ocenę stanu faktycznego. Ustalenie przyczynienia przez zakład ubezpieczeń ma charakter uznaniowy i ubezpieczyciele często nienależycie uzasadniają swoje stanowisko.

Oto najważniejsze argumenty prawne i dowodowe, którymi można posłużyć się w odwołaniu lub przed sądem:

1. Wykazanie braku adekwatnego związku przyczynowego (art. 361 § 1 k.c.)

Argumentacja: Za przyczynienie się do powstania lub zwiększenia szkody uznaje się wyłącznie takie zachowanie poszkodowanego, które w ramach normalnego (adekwatnego) związku przyczynowego stanowiło współprzyczynę zdarzenia lub potęgowało jego medyczne następstwa. Sam fakt, że poszkodowany złamał dany przepis lub znajdował się w określonym stanie, nie oznacza automatycznie przyczynienia, jeśli okoliczność ta nie miała wpływu na przebieg zdarzenia.

• Przykład (Nietrzeźwy pieszy): Samo znajdowanie się pieszego pod wpływem alkoholu w chwili najechania przez samochód nie stanowi przyczynienia, jeśli pieszy szedł prawidłowo poboczem lub stał na przystanku. Ciężar udowodnienia, że alkohol miał realny wpływ na zaistnienie wypadku, spoczywa na ubezpieczycielu.
• Przykład (Brak zapiętych pasów): Jeżeli poszkodowany nie miał zapiętych pasów, ale z opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej wynika, że obrażenia ciała (np. złamanie nogi czy uraz zmiażdżeniowy) byłyby identyczne także przy zapiętych pasach, brak pasów nie pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym ze zwiększeniem rozmiaru szkody.

2. Porównanie stopnia winy obu stron (art. 362 k.c.)

Argumentacja: Zgodnie z art. 362 k.c. odszkodowanie ulega zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. Jeżeli sprawca dopuścił się rażącego naruszenia zasad bezpieczeństwa (np. drastyczne przekroczenie prędkości, wyprzedzanie na przejściu dla pieszych, jazda pod wpływem alkoholu), waga jego winy drastycznie przeważa nad ewentualnym drobnym uchybieniem poszkodowanego.

• Przykład (Znaczna nadmierna prędkość sprawcy): W sytuacji, gdy pieszy przekraczał jezdnię kilka metrów poza wyznaczonym przejściem, ale kierowca jechał w terenie zabudowanym z prędkością 110 km/h, rażąca wina kierowcy uzasadnia obniżenie przyczynienia pieszego z proponowanych przez ubezpieczyciela np. 50% do symbolicznych 10–15% lub całkowitego jego odstąpienia.

3. Brak możliwości przypisania winy (wiek poszkodowanego – art. 426 k.c.)

Argumentacja: Małoletnim, którzy nie ukończyli 13 roku życia, z mocy prawa nie można przypisać winy (art. 426 k.c.). Zachowanie dziecka może być oceniane jedynie pod kątem obiektywnego przyczynienia, ale musi uwzględniać stopień jego rozwoju psychofizycznego. Co więcej, niedbalstwo lub brak nadzoru ze strony rodziców nie stanowi przyczynienia się samego dziecka.

• Przykład (Dziecko na jezdni): Gdy 8-letnie dziecko wbiegnie na ulicę, ubezpieczyciel nie może powołać się na jego winę. Zmniejszenie odszkodowania może nastąpić jedynie w oparciu o obiektywną ocenę sytuacji, przy czym nie wolno potrącać świadczeń należnych dziecku za ewentualne niedopilnowanie przez opiekunów.

4. Przeniesienie ciężaru dowodu na ubezpieczyciela (art. 6 k.c. / art. 17 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych)

Argumentacja: Ciężar udowodnienia faktu przyczynienia oraz jego dokładnego wpływu na rozmiar szkody spoczywa na zakładzie ubezpieczeń. Ubezpieczyciele bardzo często ustalają procent przyczynienia na podstawie gołosłownych, uznaniowych twierdzeń likwidatora.

• Sposób działania: W odwołaniu należy zakwestionować decyzję ubezpieczyciela jako niepopartą dowodami i zażądać przedstawienia szczegółowej opinii biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych oraz biegłego lekarza orzecznika. Własna prywatna ekspertyza rzeczoznawcy lub opinia lekarska stanowi silny kontrdowód pozwalający podważyć wycenę ubezpieczyciela

Co zyskujesz, wybierając Votum Odszkodowania S.A.?

1. Bezpłatna weryfikacja i model Success Fee: Nie ponosisz żadnych opłat wstępnych za analizę akt i podjęcie działań. Wynagrodzenie prowizyjne pobierane jest wyłącznie po skutecznym wyegzekwowaniu pieniędzy od ubezpieczyciela.
2. Pełna ochrona leczenia i bieżących rent: Votum stosuje najwyższe standardy etyczne – nie pobiera żadnej prowizji od wywalczonych dla Ciebie zwrotów kosztów leczenia, rehabilitacji, zakupu sprzętu ortopedycznego czy dojazdów. Co więcej, nie pobieramy prowizji od comiesięcznych wypłat bieżącej renty (wyjątkiem jest jej skomplikowana kapitalizacja jednorazowa). Cały kapitał na ratowanie zdrowia trafia do Ciebie!
3. Zaplecze prawne i reprezentacja w sądzie: Jeśli ubezpieczyciel podtrzymuje krzywdzące stanowisko, Twoje interesy przed sądami reprezentuje doświadczona kancelaria prawna. VOTUM pokrywa zaliczki na opinie biegłych i opłaty sądowe, biorąc na siebie ryzyko procesu.
4. Dostęp do rehabilitacji w PCRF Votum: Pomagamy uzyskać od ubezpieczyciela zaliczki na wdrożenie Indywidualnego Planu Rehabilitacji w Polskim Centrum Rehabilitacji Funkcjonalnej (PCRF Votum), pozwalając pacjentowi natychmiast walczyć o sprawność.

Jeżeli szukasz pomocy i rzetelnej obsługi w zakresie odszkodowania (Bydgoszcz, Toruń, Włocławek i okolice) to teren, na którym nasi reprezentanci są do Twojej pełnej dyspozycji. Nie gódź się na bezprawne obniżanie Twojego zadośćuczynienia i renty pod pretekstem przyczynienia. Zgłoś się do ekspertów Votum, przekaż dokumenty do bezpłatnej analizy i pozwól profesjonalistom przywrócić Ci stabilizację i poczucie sprawiedliwości!