Zadośćuczynienie za krzywdę

Zadośćuczynienie za krzywdę - komu przysługuje ?

w kontekście świadczeń z polisy OC sprawcy to jednorazowe świadczenie pieniężne mające na celu złagodzenie cierpień fizycznych i psychicznych (czyli szkody niemajątkowej) doznanych przez najbliższych członków rodziny osoby zmarłej na skutek wypadku,,.

Oto szczegółowa charakterystyka tego świadczenia w oparciu o dostarczone źródła:

1. Istota i cel świadczenia

Zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny. Jego celem nie jest wyrównanie strat materialnych, lecz naprawienie krzywdy rozumianej jako ból, cierpienie, poczucie osamotnienia, pustki, wstrząs psychiczny oraz trudności w adaptacji do nowej rzeczywistości po stracie bliskiej osoby,,.

• Świadczenie to może zostać przyznane nawet wtedy, gdy sytuacja materialna rodziny nie uległa pogorszeniu (co odróżnia je od "stosownego odszkodowania").
• Kwota zadośćuczynienia nie może być symboliczna – musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość, adekwatną do rozmiaru krzywdy,.

2. Podstawa prawna

Podstawą prawną dochodzenia zadośćuczynienia po śmierci osoby bliskiej są przepisy Kodeksu cywilnego:

• Art. 446 § 4 k.c. – przepis ten, obowiązujący od 3 sierpnia 2008 r., wprost pozwala sądowi przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę,,.
• Art. 448 k.c. w zw. z art. 23 i 24 k.c. – w przypadku śmierci, która nastąpiła przed 3 sierpnia 2008 r., zadośćuczynienie jest dochodzone jako ochrona dóbr osobistych (naruszenie prawa do życia w rodzinie, zerwanie więzi rodzinnej),,.

3. Krąg osób uprawnionych (Najbliżsi członkowie rodziny)

Pojęcie "najbliższego członka rodziny" nie jest tożsame z pokrewieństwem w sensie biologicznym czy formalnym. Kluczowym kryterium jest istnienie silnej, pozytywnej więzi emocjonalnej pomiędzy dochodzącym roszczenia a zmarłym.

Do kręgu uprawnionych należą przede wszystkim:

• Małżonkowie i dzieci,.
• Rodzice.
• Rodzeństwo, dziadkowie, a nawet wnuki,,.
• Konkubenci (osoby pozostające we wspólnym pożyciu) oraz macocha, ojczym, pasierb, pasierbica,.

Sąd może odmówić przyznania zadośćuczynienia, mimo pokrewieństwa, jeśli relacje były patologiczne lub więź faktycznie nie istniała.

4. Kryteria ustalania wysokości zadośćuczynienia

Wysokość świadczenia jest ustalana indywidualnie i zależy od oceny rozmiaru krzywdy. Brane są pod uwagę m.in.:

• Wstrząs psychiczny i cierpienie: Nasilenie i czas trwania żałoby, wystąpienie zaburzeń emocjonalnych (np. depresja, nerwica) oraz konieczność leczenia psychiatrycznego lub psychologicznego,.
• Stopień pokrewieństwa i siła więzi: Jak bliska i silna była relacja emocjonalna ze zmarłym, jak często się kontaktowano, czy prowadzono wspólne gospodarstwo domowe,,.
• Wiek poszkodowanego i zmarłego: Np. utrata rodziców przez małe dziecko lub utrata dziecka przez rodziców jest często oceniana jako krzywda o szczególnym wymiarze,.
• Skutki w życiu osobistym: Poczucie osamotnienia, bezradności życiowej, utrata oparcia i pomocy, jaką świadczył zmarły,.
• Okoliczności śmierci: Rodzaj i stopień winy sprawcy (np. czy sprawca był pijany, czy uciekł z miejsca zdarzenia) mogą wpływać na poczucie krzywdy bliskich,.

5. Możliwość obniżenia świadczenia (Przyczynienie się)

Wypłacana kwota może zostać pomniejszona, jeżeli osoba zmarła przyczyniła się do powstania wypadku lub zwiększenia rozmiarów szkody (np. podróżowała z nietrzeźwym kierowcą, nie miała zapiętych pasów, wtargnęła na jezdnię),,.

Podsumowując, zadośćuczynienie to świadczenie za ból i cierpienie po stracie bliskiego, wypłacane z OC sprawcy, którego wysokość zależy od siły więzi ze zmarłym i rozmiaru doznanej traumy, a nie od wyliczalnych strat materialnych.

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego oraz orzecznictwem sądowym, krąg osób uprawnionych do zadośćuczynienia po śmierci osoby bliskiej jest szeroki i zależy od faktycznych relacji łączących poszkodowanego ze zmarłym, a termin na zgłoszenie roszczeń jest w większości przypadków bardzo długi.

Kto może ubiegać się o zadośćuczynienie?

Uprawnionymi do otrzymania zadośćuczynienia są „najbliżsi członkowie rodziny”. Pojęcie to w orzecznictwie nie jest ograniczone wyłącznie do pokrewieństwa biologicznego czy formalnego (małżeństwo), lecz opiera się na istnieniu silnej, pozytywnej więzi emocjonalnej,.

Do grupy tej zalicza się:

• Małżonkowie i dzieci (własne oraz przysposobione),.
• Rodzice,.
• Rodzeństwo,.
• Dziadkowie i wnuki,.
• Konkubenci (partnerzy życiowi pozostający w nieformalnym związku, w tym także osoby tej samej płci, o ile łączyła ich silna więź),,.
• Macochy, ojczymowie, pasierbowie, jeśli relacje były bliskie i przypominały te rodzinne,.
• Dzieci nienarodzone (nasciturus) – dziecko poczęte w chwili śmierci ojca może nabyć prawo do zadośćuczynienia po urodzeniu.

Sąd może odmówić przyznania świadczenia, nawet bliskiemu krewnemu, jeśli faktyczna więź nie istniała lub relacje były patologiczne.

Zadośćuczynienie i przedawnienie roszczeń?

Pomoc w uzyskaniu świadczeń - Termin przedawnienia roszczeń zależy od tego, czy zdarzenie (wypadek) zostało zakwalifikowane jako przestępstwo (zbrodnia lub występek), co jest regułą w przypadku wypadków śmiertelnych.

1. 20 lat od dnia zdarzenia – jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku (np. spowodowanie wypadku drogowego ze skutkiem śmiertelnym). Roszczenie to ulega przedawnieniu z upływem lat 20 od dnia popełnienia przestępstwa, bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i sprawcy,.
2. 3 lata – w przypadkach, gdy szkoda nie wynikła z przestępstwa (np. brak znamion czynu zabronionego, sprawca nieznany w okolicznościach niebędących przestępstwem), termin wynosi 3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia,.
3. Osoby małoletnie – przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania przez nią pełnoletności (czyli do 20. roku życia),.

Ważne rozróżnienie podstawy prawnej w zależności od daty wypadku

Możliwość dochodzenia roszczeń istnieje również za zdarzenia sprzed wielu lat, jednak zmienia się podstawa prawna:

• Wypadki po 3 sierpnia 2008 r.: Roszczenie opiera się bezpośrednio na art. 446 § 4 Kodeksu cywilnego, który wprost przewiduje zadośćuczynienie za krzywdę dla najbliższych członków rodziny,.
• Wypadki przed 3 sierpnia 2008 r. (do 20 lat wstecz): Roszczenie jest możliwe na podstawie art. 448 w związku z art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego (ochrona dóbr osobistych, takich jak prawo do życia w rodzinie), co potwierdził Sąd Najwyższy,.
• Bieg przedawnienia roszczenia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw (np. zawezwanie do próby ugodowej), a także przez zgłoszenie roszczenia ubezpieczycielowi,.