Odmowa wypłaty odszkodowania - wyrządził szkodę i niewinny ?

Odmowa wypłaty odszkodowania nie zawsze do podważenia

Odpowiedzialność na zasadzie winy to jedna z fundamentalnych zasad prawa cywilnego (oraz karnego), zgodnie z którą dany podmiot jest zobowiązany do naprawienia szkody tylko wtedy, gdy można mu postawić zarzut niewłaściwego zachowania – czyli gdy działał umyślnie lub dopuścił się niedbalstwa.

W polskim Kodeksie cywilnym głównym filarem tej zasady jest art. 415:

„Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia”.

Kluczowe elementy (Przesłanki)

Aby można było mówić o odpowiedzialności na zasadzie winy, muszą zostać spełnione łącznie cztery warunki:

1. Powstanie szkody – uszczerbek w majątku (np. zniszczony samochód) lub na osobie (np. złamana noga).
2. Czyn sprawcy – zachowanie ludzkie, które może być działaniem (uderzenie kogoś) lub zaniechaniem (niewystawienie znaku ostrzegawczego o śliskiej podłodze).
3. Związek przyczynowy – szkoda musi być normalnym następstwem działania lub zaniechania sprawcy.
4. Wina – subiektywna naganność postępowania.

Czym dokładnie jest wina?

Wina składa się z dwóch elementów:

• Bezprawność (element obiektywny): Zachowanie musi być sprzeczne z przepisami prawa lub zasadami współżycia społecznego.
• Naganność decyzji (element subiektywny): Sprawca mógł zachować się prawidłowo, ale tego nie zrobił.

Rodzaje winy:

• Wina umyślna: Sprawca chce wyrządzić szkodę albo przewiduje taką możliwość i godzi się na to.
• Wina nieumyślna (niedbalstwo): Sprawca nie zachowuje należytej staranności, jakiej wymaga się w danych okolicznościach (np. kierowca przekraczający prędkość nie chce wypadku, ale nie zachowuje ostrożności).

Wyłączenie odpowiedzialności - kiedy występuje ?

Nawet jeśli doszło do szkody, sprawca nie poniesie odpowiedzialności na zasadzie winy, jeśli:

• Jest niepoczytalny (np. z powodu choroby psychicznej).
• Nie ukończył 13. roku życia (zgodnie z polskim prawem dzieci do tego wieku nie ponoszą winy).
• Działał w obronie koniecznej lub stanie wyższej konieczności.

Kiedy nie otrzymamy odszkodowania z OC drugiego pojazdu ?

To pytanie dotyka kluczowego wyjątku w prawie komunikacyjnym. Choć ogólną zasadą przy potrąceniu pieszego jest odpowiedzialność na zasadzie ryzyka (kierowca odpowiada niemal zawsze), to w relacji między dwoma kierowcami (zderzenie pojazdów) obowiązuje zasada winy (art. 436 § 2 Kodeksu cywilnego).

Oznacza to, że jeśli dojdzie do zderzenia, nie otrzymasz odszkodowania z OC drugiego kierowcy, jeżeli nie można mu przypisać winy za to, że znalazł się na Twoim pasie.

Oto konkretne przykłady takich sytuacji:

1. Nagły stan chorobowy (brak poczytalności)

Jeśli kierowca zjechał na Twój pas, ponieważ w ułamku sekundy stracił przytomność, doznał ataku padaczki lub zawału serca, a wcześniej nie miał zdiagnozowanych schorzeń, które by go przed tym ostrzegały – może zostać uznany za niewinnego.

• Dlaczego? Wina wymaga świadomej decyzji lub niedbalstwa. Człowiek nieprzytomny nie „podejmuje decyzji” o zjechaniu na pas.
• Wyjątek: Jeśli kierowca wiedział o chorobie i np. nie wziął leków lub zignorował zakaz prowadzenia aut – wtedy winę poniesie.

2. Wyłączna wina osoby trzeciej

Kierowca zjechał na Twój pas, bo ratował się przed innym zagrożeniem wywołanym przez kogoś innego.

• Przykład: Inny samochód (który uciekł z miejsca zdarzenia) wyprzedzał „na trzeciego”. Kierowca z naprzeciwka, chcąc uniknąć czołówki z tamtym autem, gwałtownie odbił i uderzył w Ciebie.
• Efekt: Jeśli udowodni, że to zachowanie osoby trzeciej było jedyną przyczyną, jego ubezpieczyciel odmówi wypłaty, bo on sam nie zawinił (działał w stanie wyższej konieczności).

3. Siła wyższa

Zdarzenie o charakterze zewnętrznym, którego nie dało się przewidzieć ani mu zapobiec.

• Przykład: W trakcie jazdy w samochód uderza potężny podmuch wichury lub na maskę spada drzewo, co powoduje nagłą zmianę toru jazdy i uderzenie w Twój pojazd.
• Efekt: Kierowca nie miał wpływu na panowanie nad pojazdem w tym ułamku sekundy.

4. Nagła i nieprzewidywalna awaria techniczna

Nie każda awaria zwalnia z winy (np. łyse opony to wina kierowcy). Chodzi o sytuacje nadzwyczajne.

• Przykład: W nowym, regularnie serwisowanym aucie nagle pęka drążek kierowniczy z powodu wady materiałowej, której nie dało się wykryć podczas przeglądu.
• Efekt: Brak niedbalstwa po stronie kierowcy oznacza brak winy, a tym samym brak odpowiedzialności z jego polisy OC.

Co zrobić w takiej sytuacji?

Jeśli ubezpieczyciel odmawia wypłaty z OC sprawcy, argumentując to brakiem winy kierowcy (np. zawałem), Twoje opcje to:

1. Likwidacja szkody z własnego AC (jeśli je posiadasz).
2. Pozwanie kierowcy (lub ubezpieczyciela) do sądu – w procesie cywilnym biegli lekarze lub technicy ocenią, czy faktycznie nie było żadnego elementu niedbalstwa (np. czy kierowca z zawałem nie czuł się źle już godzinę przed jazdą).

 Dochodzenie roszczeń odszkodowawczych warto zlecić profesjonalnemu pełnomocnikowi, takiemu jak firma Votum Odszkodowania S.A., którą mam przyjemność reprezentować.