Czy pasażer zawsze dostanie odszkodowanie ?
13 lis
Wokół odszkodowań dla pasażerów narosło mnóstwo mitów. W polskim prawie cywilnym pozycja pasażera jest jednak wyjątkowo silnie chroniona, a relacja osobista ze sprawcą nie pozbawia poszkodowanego prawa do pełnej kompensaty doznanej krzywdy.
Pasażer jako poszkodowany – skąd pochodzą pieniądze na odszkodowanie?
Kto faktycznie wypłaca odszkodowanie i zadośćuczynienie?
Podstawowym źródłem wypłaty jest obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadaczy pojazdów mechanicznych. Zgodnie z art. 34 i art. 35 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, ubezpieczeniem OC objęta jest odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem w okresie trwania umowy, wyrządziła szkodę w związku z ruchem tego pojazdu.
Oznacza to, że roszczenia kierowane są bezpośrednio do zakładu ubezpieczeń, w którym wykupiono polisę OC pojazdu sprawcy. Pieniądze nie pochodzą z prywatnej kieszeni kierującego ani z jego bieżącego majątku – wypłaca je ubezpieczyciel w ramach zawartej umowy gwarancyjnej.
Czy ubezpieczyciel zażąda od sprawcy zwrotu wypłaconych pieniędzy (regres)?
To najczęstsza obawa pasażerów: „Jeśli wezmę odszkodowanie, ubezpieczalnia ściągnie te pieniądze od mojego męża lub przyjaciela”. W normalnych warunkach drogowych jest to mit. Zakładowi ubezpieczeń przysługuje tzw. regres ubezpieczeniowy (art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych) tylko w ściśle określonych, skrajnych przypadkach:
- gdy kierujący wyrządził szkodę umyślnie,
- gdy prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających,
- gdy wszedł w posiadanie pojazdu wskutek popełnienia przestępstwa,
- gdy zbiegł z miejsca zdarzenia,
- gdy nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem.
Jeżeli wypadek był wynikiem błędu kierowcy (np. poślizg, niedostosowanie prędkości, zjechanie z drogi, wymuszenie pierwszeństwa), ubezpieczyciel nie ma prawa żądać zwrotu wypłaconych świadczeń od sprawcy wypadku.
Zasady odpowiedzialności: kiedy pasażer ma prawo do pełnych świadczeń?
Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka (art. 436 § 1 k.c.)
W relacji do pasażerów posiadacz pojazdu mechanicznego odpowiada co do zasady na niezwykle surowej zasadzie ryzyka. Oznacza to, że odpowiedzialność za szkodę na osobie powstaje automatycznie z mocy prawa wskutek samego faktu poruszania się pojazdu – poszkodowany pasażer nie musi udowadniać kierowcy winy.
Zwolnienie posiadacza pojazdu (i ubezpieczyciela) z tej odpowiedzialności może nastąpić wyłącznie przy wykazaniu jednej z trzech przesłanek egzoneracyjnych:
- działania siły wyższej,
- wyłącznej winy poszkodowanego pasażera,
- wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą posiadacz nie ponosi odpowiedzialności.
Kiedy stosuje się zasadę winy i czym jest „przewóz z grzeczności”?
Wyjątek od zasady ryzyka wprowadza art. 436 § 2 Kodeksu cywilnego, który wskazuje, że za szkody wyrządzone osobom przewożonym z grzeczności odpowiada się wyłącznie na zasadach ogólnych, czyli na zasadzie winy (art. 415 k.c.).
Wokół tego pojęcia ubezpieczyciele często tworzą nadinterpretacje. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego:
- Przewóz z grzeczności to przysługa w znaczeniu potocznym – musi być w pełni bezinteresowny i nieodpłatny (np. podwiezienie autostopowicza czy przypadkowego znajomego).
- Przewóz członka rodziny NIE JEST przewozem z grzeczności: Podróżowanie ze współmałżonkiem, dzieckiem czy partnerem w ramach wspólnego wyjazdu rodzinnego, załatwiania spraw domowych czy wakacji nie stanowi przewozu z grzeczności. W takich sytuacjach posiadacz pojazdu nadal odpowiada na korzystniejszej dla poszkodowanego zasadzie ryzyka.
- Nawet jeśli w konkretnej sprawie zachodzi przewóz z grzeczności (np. podwózka dalszego znajomego), pasażer nadal otrzyma odszkodowanie z OC, o ile kierowcy można przypisać jakąkolwiek winę za zdarzenie (np. błąd w technice jazdy).
Małżeństwo a odszkodowanie: co z majątkiem wspólnym i współwłasnością auta?
Czy żona lub mąż sprawcy wypadku może otrzymać zadośćuczynienie?
Tak. Pasażer będący małżonkiem sprawcy ma pełne prawo ubiegać się o świadczenia z polisy OC za szkody osobowe (uszkodzenie ciała, ból, rozstrój zdrowia).
Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że kwoty uzyskane z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz odszkodowania za uszkodzenie ciała stanowią majątek osobisty poszkodowanego małżonka, a nie majątek wspólny. Ubezpieczyciel nie może odmówić wypłaty zadośćuczynienia tylko dlatego, że poszkodowany pozostaje ze sprawcą w związku małżeńskim i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.
Szkoda osobowa a szkoda w mieniu – kluczowe rozróżnienie (art. 38 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych)
Warto pamiętać o ważnym wyjątku ustawowym:
- Szkody na osobie (obrażenia ciała): Ubezpieczyciel OC pokrywa je w pełnym zakresie, nawet jeśli poszkodowany pasażer jest współwłaścicielem pojazdu.
- Szkody rzeczowe (zniszczone mienie): Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, zakład ubezpieczeń nie odpowiada z polisy OC za uszkodzenie lub zniszczenie mienia wyrządzone posiadaczowi przez kierującego (np. jeśli mąż rozbił auto stanowiące współwłasność obojga małżonków, ubezpieczyciel nie zapłaci za naprawę samochodu z OC). Za obrażenia ciała żony siedzącej na fotelu pasażera ubezpieczyciel zapłacić jednak musi.
O jakie roszczenia może walczyć poszkodowany pasażer?
Katalog świadczeń przysługujących pasażerowi z polisy OC pojazdu sprawcy jest bardzo szeroki:
- Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę (art. 445 § 1 k.c.): Jednorazowa rekompensata za ból fizyczny, stres powypadkowy, lęki, przebyte operacje i ograniczenia w życiu osobistym.
- Zwrot wszelkich kosztów powypadkowych (art. 444 § 1 k.c.): Zwrot wydatków na leki, prywatne wizyty lekarskie, zabiegi rehabilitacyjne, sprzęt ortopedyczny, dojazdy do placówek medycznych, a także koszty opieki sprawowanej nad poszkodowanym przez osoby bliskie.
- Renta powypadkowa (art. 444 § 2 k.c.): Świadczenie wyrównujące utracone dochody w przypadku trwałej niezdolności do pracy lub renta na zwiększone potrzeby (np. stałe koszty leczenia, pielęgnacji czy rehabilitacji).
- Świadczenia z prywatnych polis NNW: Otrzymanie wypłaty z OC sprawcy nie wyklucza dochodzenia świadczeń z własnych ubezpieczeń NNW (szkolnych, pracowniczych czy komunikacyjnych).
Kiedy ubezpieczyciel może obniżyć lub wyłączyć wypłatę?
Choć pasażer jest niemal zawsze stroną chronioną, istnieją sytuacje, w których ubezpieczyciel spróbuje obniżyć świadczenie, stosując zarzut przyczynienia się do powstania lub zwiększenia szkody (art. 362 k.c.):
- Brak zapiętych pasów bezpieczeństwa: Jeśli pasażer nie zapiął pasów w chwili zderzenia, a biegli wykażą, że wpłynęło to na ciężar urazów.
- Świadoma jazda z nietrzeźwym kierowcą: Jeśli pasażer wiedział, że kierujący spożywał alkohol, i mimo to zdecydował się na podróż.
- Podróżowanie z kierowcą bez uprawnień: Jeśli pasażer miał pełną świadomość braku prawa jazdy u kierującego.
W takich sytuacjach ubezpieczyciel może potrącić pewien procent ze świadczeń, jednak rzadko zwalnia go to z odpowiedzialności w całości.
Bezpłatna konsultacja z ekspertami wypadekinfo.pl
Sprawdź naszą ofertę już dziś
Sprawdź nasze usługi ubezpieczeniowe, które zapewnią Ci spokój i bezpieczeństwo. Jesteśmy tu, aby Ci pomóc w każdej sytuacji.
Kontakt